Column Januari - Politiek Cafe CDA Leiden

Goeiemoggel scholiepen, fleg de bloeken moar vuer je neup

Quizvraag; van welke politicus is het volgende citaat? 'Wat ik vooral wil is investeren in kleinere scholen. Geen grote fabrieken meer waar kinderen een nummer zijn. Leraren moeten weer juf en meester heten en niet Truus en Peter. Leraren moeten ook beter opgeleid worden. Kijk wat er van de pabo komt. Als je het hebt over de wortel van 49, denken ze dat het gaat om een aanbieding bij de groenteboer.' Het goede antwoord is Geert Wilders, maar ik reken elk antwoord goed, want klagen over het onderwijs lijkt wel net zo Nederlands als klagen over het weer. Iedereen heeft er een mening over, bij allebei is het nooit goed en beide zijn even veranderlijk.

Ja, beste mensen, er wordt wat gezegd en geschreven over het onderwijs. Altijd al trouwens. Rond 1900 werd er al gesproken over de ‘chaotische toestand’ in het voortgezet onderwijs. We kunnen dus wel stellen dat de geschiedenis zichzelf herhaalt. Sinds de onderwijswet van 1863 was het onderwijs ingericht naar de toenmalige klassenmaatschappij en dat was weliswaar overzichtelijk, maar ook onwenselijk. Ik denk even aan de hedendaagse zwarte en witte scholen en zeg opnieuw: de geschiedenis herhaalt zichzelf.

Door de schoolstrijd werd onderwijs lange tijd een te gevoelig onderwerp voor de overheid, om mee aan de slag te gaan. Daarna kwam de Tweede Wereldoorlog ertussen, maar met de Mammoetwet in 1968 ging het balletje dan eindelijk rollen. De Mammoetwet overigens die aan zijn naam kwam omdat ARP’er Anton Roosjen erover in de kamer zei "laat die mammoet maar in een sprookjeswereld voortbestaan". Over de waarheidsclaim van díe uitspraak verschillen de meningen tot vandaag de dag.

Als onderdeel van de Mammoetwet werd de brugklas geïntroduceerd, om het moment van definitieve schoolkeuze uit te stellen en zodoende de invloed van opvoeding en sociaal milieu af te zwakken. In 1993 was daar de basisvorming als ultieme kunstgreep om de boel volledig gelijk te trekken. Een medestudente vertelde mij dat ze als gevolg van de basisvorming op het VWO leerde dat je de kraan uit moet doen terwijl je je tanden poetst. Over dergelijk maakbaarheidsdenken schrijft het historisch nieuwsblad: ‘Mammoetwet en basisvorming doorbraken het standenonderwijs, maar dat ging wel ten koste van het niveau.’ Als het historisch nieuwsblad zoiets schrijft, dan moeten wij dat stilzwijgend beamen.

Maar wacht, de kroonjuwelen van O, C en W moesten nog komen. Voorheen konden leerlingen hun eindexamenvakkenpakket grotendeels zelf samenstellen waardoor er teveel zogenoemde pretpakketten werden gekozen. Dat waren pakketten van talen met geschiedenis en aardrijkskunde. Dankzij de Tweede Fase moeten leerlingen een vakkenprofiel kiezen met als gevolg dat de helft van mijn klasgenoten het profiel cultuur en maatschappij koos. Direct kreeg dat profiel een bijnaam: het pretpakket.

Het bij de tweede fase horende studiehuis gaf leerlingen alle vrijheid waardoor mijn docenten die schitterend konden vertellen, voortaan moest gaan zitten wachten tot leerlingen met vragen naar hen toekwamen. Een lumineus plan met een klas van 30 pubers. Ik kan me van die lessen niet veel meer herinneren behalve dat er één jongen in mijn klas zulk vies en vettig haar had, dat propjes die je naar zijn hoofd gooide in zijn haar bleven hangen. Let wel, ik heb het over het Gristelijk Gymnasium in Utrecht, volgens de Elsevier de 4e beste school van Nederland. Ik moet er niet aan denken hoe het er in de Bijlmer of Schilderswijk aan toe gaat.

Ook onderdeel van de Tweede Fase was de verbouwing van onze bibliotheek naar een mediatheek inclusief een mediathecaris: Jurrien. Wij maakten er een sport van blaadjes uit te printen met ‘Jurrien is gek’ erop en die vervolgens met een strak gezicht bij Jurrien af te rekenen, die de blaadjes uit de printer moest halen. Van het nieuwe leren mag ik me helaas geen ervaringsdeskundige noemen, maar de kwalificatie ‘zoek-het-maar-uit-school’ is niet veelbelovend.

Het SCP stelde in het Sociaal Cultureel Rapport van 2004 dat zowel de opvattingen over goed onderwijs, als het onderwijsbeleid “nogal vaak en snel” veranderen. Mooi uitgedrukt. Die veranderingen laten leraren, leerlingen en beleidsmakers in staat van verwarring achter, hetgeen komische taferelen oplevert. Zo zegt minister Van der Hoeven in het NOS journaal in oktober 2004: "Ik wil het woord basisvorming niet meer horen", terwijl haar ministerie enige maanden later op de website schrijft: "De term 'basisvorming' kan nog steeds gebruikt worden." Omdat het woord 'basisvorming' een te beladen term is geworden schijnt er nu gesproken te worden over de 'nieuwe onderbouw'. Alsof het woord ‘basisvorming’ een foute politieke opvatting betreft.

Nu denkt u misschien dat ik het onderwijsbeleid maar niks vind, maar dan heb ik u mooi op het verkeerde been gezet. Klagen over het onderwijs is blijkbaar iets endemisch voor Nederland en daar doe ik gewoon klakkeloos aan mee. Uiteindelijk moet het toch van leerlingen en studenten komen, en daar mag wel wat meer inzet van worden verwacht. Helaas hebben heel veel mensen gewoon niet zoveel zin hebben om naar school te gaan. Albert Einstein blijkbaar ook niet, getuige zijn woorden ‘It is a miracle that curiosity survives formal education’. Wat me trouwens zorgen baart, is dat veel Tweede Kamerleden met hun gemiddelde leeftijd van 45 jaar het product zijn van de Mammoetwet, en sommige zelfs al van de basisvorming en het studiehuis. Onderwijsbeleid with a vengeance. Als dat maar goed gaat!

Welja, misschien is het goed als politici en beleidsmakers voor de verandering gewoon eens een tijdje op hun handen gaan zitten, en afwachten wat er gebeurt. Daarbij stel ik voor dat de voorgenomen invoering van een maatschappelijke stage voor leerlingen gepaard gaat met een maatschappelijke stage voor alle politici. Meer specifiek een weekje voor de klas staan in een probleemwijk, pardon: prachtwijk, excuus: krachtwijk. En neem Sywert van Lienden dan alsjeblieft mee om hem in volzinnen uit te laten leggen dat het ergste dat je als scholier kan overkomen is, dat je elke week 1 uur extra verplicht in de mediatheek moet zitten. Mijn oprechte medeleven gaat uit naar alle mediathecarissen in dit land.