Column Maart - Politiek Cafe CDA Leiden

Het land van koopmannen en dominees…, én shoarmazaken en imams

Recentelijk ben ik gegrepen door het fenomeen ondernemerschap. Wat ik er zo fascinerend aan vind is dat trends in ondernemerschap vaak ontwikkelingen in de gehele maatschappij weerspiegelen. De eerste multinational ooit – de VOC – staat symbool voor de Gouden 17e eeuw. De 19e eeuw is onlosmakelijk verbonden met kleine zelfstandigen zoals de kruidenier en de groenteboer, die in de loop van de 20e eeuw in een moderniseringsslag plaats moesten maken voor de grootwinkelbedrijven. Dat laatste is een duur woord voor buurtsuper.

Onvermijdelijk laat de postmoderne 21e eeuw zich kenmerken door wildgroei aan internetwinkels, reiki-consultants, lifecoaches, legal counsellors, mediators, cosmetische chirurgie klinieken, duurzame ondernemers die van gewone koeienmest stroom maken en innovatieve ondernemers die van gewone stroom groene stroom maken. We leven misschien steeds minder in het land van dominees, maar nog wel degelijk in het land van koopmannen. Ondernemerschap is zelfs een hype geworden las ik op de website van Karien van Gennip. En daar heeft ze gelijk in denk ik. Dit jaar heeft een recordaantal van 100.000 mensen een eigen onderneming opgestart. Dat zijn heel veel lifecoaches.

Geheel in overeenstemming met ondernemerschap als spiegel van de maatschappij is er nog iets gaande. In de hedendaagse geglobaliseerde wereld met bijbehorende migratiestromen neemt allochtoon ondernemerschap in Nederland hand over hand toe. Als paddenstoelen schieten de belwinkels, shoarmazaken en avondwinkels uit de grond. Volgens de stamgasten van café het Rembrandtje verandert Leiden daarmee langzamerhand in de Gazastrook. Hoe dan ook, het is een feit dat allochtoon ondernemerschap de overheid voor nieuwe uitdagingen stelt.

Zo wordt met het verstrekken van microkredieten – jazeker, nu ook in Nederland –geprobeerd allochtoon ondernemerschap duurzaam te stimuleren. Dat wil nog niet erg lukken. De raad voor microkrediet met prinses Maxima aan het hoofd voorspelt 10.000 aanvragen per jaar, maar vooralsnog ontvangen slechts 200 mensen in Nederland een microkrediet. Allochtonen lenen liever geld van familie en vrienden. Hoewel ik zelf geen allochtoon ben (althans niet volgens de CBS definitie), ontvang ik intussen ook een microkrediet.

Allochtoon ondernemerschap heeft enigszins een imagoprobleem. Het heeft nog steeds vaak iets schimmigs en bevindt zich in de informele economie buiten bereik van formele wet- en regelgeving voor bijvoorbeeld voedselveiligheid. Ik denk dat de oorzaak daarvoor is dat ondernemen in Nederland nog te ingewikkeld is. Er zijn twee dingen die kunnen worden verbeterd.

Enerzijds pleit ik voor nog meer administratieve lastenverlichting; het afhandelen van de papierhandel die bij het starten van een onderneming komt kijken kost simpelweg teveel tijd en geld en is te moeilijk. Zo moeten horecaondernemers volgens de wet BIBOB aantonen dat ze geen criminele achtergrond hebben, maar desgevraagd lukte het zelfs Tweede Kamerleden niet het bijbehorende formulier in te vullen. Gesteld dat de Kamerleden geen criminele achtergrond hebben, is het BIBOB-formulier dus onnodig ingewikkeld.

Aan de andere kant kan de begeleiding aan sommige ondernemers een stuk beter. Ik interviewde eens iemand van IPAL (overheidscommissie voor administratieve lastenverlichting), die vertelde dat de Voedsel Waren Autoriteit bij zijn lokale pizzabakker langs was geweest. De pizzabakker beschikte over geen enkele vergunning en werd gesommeerd die aan te vragen. Na veel pijn en moeite had de pizzabakker de formulieren ingevuld en enige tijd later kreeg hij bericht van de VWA. Trots dat hij nu over de verplichte vergunningen beschikte hing de pizzabakker de brief aan de muur. Toen de man van IPAL weer eens een pizza kwam afhalen zag hij dat de pizzabakker de afwijzing voor de vergunning had ingelijst. Met een klein beetje begeleiding was dat nooit gebeurd.

Nu moet ik me niet schuldig maken aan Pavlov-reactie van ondernemers om af te geven op de overheid en politiek. Ik heb zelfs wel eens ondernemers horen beweren dat het ministerie van Economische Zaken morgen kan worden opgeheven, omdat het toch alleen maar in de weg staat. Hoewel dat lichtelijk overdreven is, tekent het wel de gespannen verhouding tussen overheid en bedrijfsleven. Ondernemers moeten doen waar ze goed in zijn, en dat is ondernemen en niet het invullen van formulieren.
Kijken we met een nuchtere blik naar de toekomst dan wordt dit land het land van de dominees, koopmannen, shoarmazaken en imams. Dat is het nu eigenlijk al. Als we nu de juiste actie ondernemen blijft ondernemerschap geen hype maar wordt het een duurzaam en structureel fenomeen. Mijn vermoeden is dat allochtoon ondernemerschap dan een bloeiend nieuw onderdeel wordt in de moderne multiculturele samenleving. Als u trouwens nog een goed idee heeft: de microkredieten liggen voor het oprapen. Met de complimenten van prinses Maxima.