Inzending B&A columnwedstrijd - LCB 2008

Het Weena en de zelfvernietiging van de risicosamenleving

Waarschijnlijk kent u het Weena wel. Het is een prominente straat in Rotterdam met bijzondere architectuur waaronder de Millenniumtoren. Als u een congres bezoekt in congrescentrum de Doelen kunt u een kamer huren in het 5-sterren hotel Westin in die Millenniumtoren. Dat kost een vermogen, maar dan kunt u dan wel via een loopbrug naar het Congrescentrum de Doelen lopen, zodat u geen moment naar buiten hoeft.

Dat is maar goed ook, want Milieudefensie riep in 2007 het Weena uit tot de straat met de slechtste luchtkwaliteit van Nederland. Mensen die wonen aan het Weena lopen daardoor een aanzienlijk gezondheidsrisico. Jaarlijks sterven in Nederland 18.000 mensen 10 jaar eerder door luchtvervuiling, voornamelijk door deeltjes fijnstof die door verkeer en industrie worden geproduceerd.

In zijn boek Risikogesellschaft (1986) schreef de Duitse socioloog Ulrich Beck voor het eerst over de laatmoderne risicosamenleving, waarin niet meer de logica van welvaartverdeling maar de logica van risicoverdeling centraal staat. Voor een groot deel zijn die risico’s het gevolg van industrialisatie en moderne technologie en zijn ze direct gevolg van menselijk handelen.

Het Weena lijkt de stelling van Beck te bevestigen. In steeds grotere mate ondervinden we de risico’s van welvaartgroei. De toekomstige verdeling van die risico’s baart mij grote zorgen. Iedereen weet immers hoe ongelijk welvaart (inter)nationaal is verdeeld. Helaas weet iedereen ook hoe slecht overheden en burgers erin slagen welvaart te herverdelen. WereldBank, VN en IMF wijzen erop dat de armoede en ongelijkheid wereldwijd ongekend groot is en nog steeds groeit.

Laten wij de welvaartverdeling als serieuze precedent opvatten en het besef ontwikkelen dat er veel moet worden gedaan om zelfvernietiging van de risicosamenleving te voorkomen.

Als u het voorgaande pessimistisch vindt klinken, bedenk dan dat risico’s net als welvaart ook ongelijk zijn verdeeld, maar op een radicaal andere manier. Al Gore’s Inconvenient Truth leert ons dat als de – door industrialisatie gedreven – klimaatverandering doorzet het rijke Nederland net zo goed als het straatarme Bangladesh onder water zal verdwijnen. Dan verandert een hotelkamer hoog in de Millenniumtoren van een luxe in bittere noodzaak om te overleven. Ik hoop dat we het zover niet laten komen.